W cieniu "Zgody" - Bytomskie Spotkania Historyczne

Druga edycja Bytomskich Spotkań Historycznych przygotowanych przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Bytomiu i Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach poświęcona będzie tematowi: W cieniu „Zgody”. Prelegentem, który przedstawi sytuację panującą w tym obozie pracy, będzie dr Adam Dziurok – naczelnik Biura Edukacji Publicznej IPN w Katowicach. Prelekcja odbędzie się w dniu 14 lutego 2012 roku o godzinie 17:00 w sali wykładowej gmachu głównego Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Władysława Studenckiego w Bytomiu. Po wykładzie przewidziana jest dyskusja zaproszonego gościa z publicznością, a na koniec - pokaz filmu dokumentalnego pt.: „Zgoda, miejsce niezgody” Stefana Skrzypczaka (2006, 58 min.). Spotkanie poprowadzi Sebastian Rosenbaum (IPN Katowice).
W czasie prelekcji omówione zostaną okoliczności powstania obozu oraz sylwetka jego komendanta Salomona Morela. Polska administracja, w tym głównie władze bezpieczeństwa, już od schyłku zimy 1945 roku inicjowały tworzenie obozów pracy dla „wrogów ludu”, osób nieprzychylnych tworzącej się nowej rzeczywistości. Często wykorzystywano do ich powstania infrastrukturę istniejących w czasie II wojny światowej obozów koncentracyjnych. Przykładem takiej adaptacji dla potrzeb nowej władzy jest również obóz w Świętochłowicach – Zgodzie. Powstał on na terenie istniejącego w czasie wojny podobozu koncentracyjnego KL Auschwitz Eintrachthütte. Z powodu braku znajomości specyfiki górnośląskiej przez nowych rządców tej ziemi do obozów pracy trafiali głównie Górnoślązacy, uważani za Niemców oraz ci spośród nich, którzy zostali wpisani na volkslistę. Osoby te oskarżono o „zdradę narodu” w trakcie okupacji i „niechęć do komunistycznej władzy”. Wśród osób osadzonych udało się udokumentować 38 obcokrajowców (Austriacy, Belg, Rumuni, Czesi, Francuzi i Jugosłowianie) Wśród przetrzymywanych znalazły się również dzieci i starcy mimo, że oficjalnie był to obóz pracy.
Obóz w Świętochłowicach – Zgodzie był największym wśród tego typu ośrodków, jakie powstały na terenach przedwojennego polskiego Górnego Śląska. Jednak brak podstawowych warunków sanitarnych oraz odpowiedniej opieki medycznej, a także zaniechanie akcji odwszawiania i izolowania już chorych osób przyczyniły się do masowych zgonów więźniów. Zostało w nim osadzonych około 6 000 osób, w tym co najmniej 1800 z nich zmarło. Najtragiczniejszym miesiącem w historii obozu w Świętochłowicach – Zgodzie był sierpień 1945 roku, kiedy to rozprzestrzeniała się epidemia tyfusu. W tym to okresie odnotowywano kilkadziesiąt zgonów dziennie. Sytuacja poprawiła się dopiero w momencie przyjazdu komisji lekarskiej, który nastąpił w chwili, gdy zaraza objęła już cały obóz. Żyjących więźniów zaszczepiono, a baraki zdezynfekowano.
Obóz zlikwidowano pod koniec 1945 roku. Tych, którym udało się przeżyć zobowiązano na piśmie do zachowania milczenia, grożąc surowymi karami za złamanie zakazu. Zastraszenie było tak skuteczne, że dopiero od kilkunastu lat możemy słuchać relacji świadków tamtych wydarzeń.

Zdjęcia